Mikhail Moiseyevich Botvinnik

1948 yılında bir otel odasında Dünya Şampiyonu Alexander Alekhine aniden ölünce satranç dünyası belirsizlik içinde kaldı. Çünkü her defasında Dünya Şampiyonunu yenen yeni şampiyon olmuştu. Ama bu sefer Alekhine tahtına sıkı sıkıya sarılıp öteki dünyaya götürmüştü.

Şaşkınlık uzun sürmedi ve 8 oyuncu arasında turnuva yapılmasına kararar verildi. Botvinnik 3 puan farkla kazanarak yeni şampiyon oldu. Botvinnik mühendisti ve hem şampiyonluğu hem de bilimsel kariyerini sürdürebilen nadir şampiyonlardan biriydi (Diğeri de Emanuel Lasker'dir)

Aslında çok önceden beri şampiyonluk için aday bir oyuncuydu ama o yıllarda olaylar oldukça yavaş gelişmekteydi. Örneğin 1938 yılındaki ünlü AVRO Turnuvası'nda hem Alekhine'i hem de Capablanca'yı yenmeyi başarmıştı. Ve Alekhine onunla şampiyonluk maçı yapmayı düşünmüştü.

Botvinnik 1948'de unvanını aldıktan sonra bilimsel kariyerine ağırlık verdi ve ancak şampiyonluk maçlarında ciddi olabildi. 1951 yılında Bronstein ile 12-12 berabere kalarak unvanını korudu. 1954 yılında Smyslov ile berabere kaldı ama 1957 yılında kaybetti. O zamanki kurallara göre bir yıl sonra yaptığı rövanşı kazanarak unvanını geri aldı. Sonra Tal'e unvanını kaybetti ve 1 yıl sonra yine unvanını geri aldı. Nihayet 1963 yılında Petrosian'a kaybetti ama FIDE bu sefer ona rövanş hakkı vermedi ve Botvinnik de uğraşamam diyerek şampiyonluk unvanı peşinde koşmadı.

Sonrasında satranç bilgisayarları konusunda çalıştığı söylendi ama asla dişe dokunur bi sonuç gelmedi. Bunun dışında Botvinnik Satranç Okulu'nu yürüttü ve Karpov, Kasparov ve sonrasında Kramnik gibi oyuncuların gelişimine katkıda bulundu.

Özellikle Kasparov ile daha çok ilgilenmiştir. Bir defasında Kasparov heyecanla bir açılış varyantının iyi olduğunu anlatır. Bunun üzerine Botvinnik ezberci davranmayıp varyantı kendisinin de kontrol etmesi gerektiğinde onu uyarır.

Bir başka olayda ise Botvinnik'in yasaklamasına rağmen Kasparov, Sicilya Savunması oynar ve hocasından azar işitir. Botvinnik'e göre öğrencisi önce Caro Kann savunması'nda uzmanlaşmalıdır.

Kasparov'un Çaresizliği

Dünya Şampiyonu Garry Kasparov satranç politikası ile en çok ilgilenen şampiyondur. Önce 1993 yılında FIDE bayrağı altında şampiyonluk maçı yapmayı reddetti ve Short ile bir başka organizasyon altında maç yaptı. Sebebi FIDE'nin yönetilişini ve toplam ödülü (duygusal sebepler de var elbet) beğenmemesiydi. FIDE'nin tepkisi de Kasparov'u yok saymak ve Karpov ile Timman'a maç yaptırmak oldu.

Kasparov bu hareketi ile FIDE'yi dize getireceğini sandı ama başaramadı. O sırada FIDE Başkanı Compomanes'ti. Kasparov alternatif bir organizasyon kurdu: GMA (Grandmaster Chess Association) ama uzun ömürlü olamadı.

Sonra başa Kirsan Ilyumzhinov geldi. Rusya'nın Kalmukya Federasyonu'nun Başkanıydı aynı zamanda. Bu genç iş adamı Rusya'nın dağılmasından sonra zengin olmuş ve basamakları hızla çıkmıştı.

Kasparov yukarıda gördüğünüz Ilyumzhinov'la da pek anlaşamadı. Ponomariov FIDE şampiyonuyken onunla maç yapma ihtimali kalmayınca da satrancı bıraktı.

Kasparov önce Rusya'da politikaya atıldı ama Putin ile pek de başedemedi. Birkaç kez gözaltına alındı dayak yedi. Hatta bir defasında birisi kafasına satranç tahtası bile geçirdi.

Sonra FIDE Başkanlığı'nda Kirsan Ilyumzhinov'u devirmeye çalıştı. Eski ezeli rakibi Anatoly Karpov'u destekledi.

2010 yılındaki seçimlerde Kasparov çok uğraştı. Genel kurulda Dantonvari ateşli bir konuşma yaptı ama sonuç çoktan belliydi. Kirsan Ilyumzhinov pek çok Afrika ülkesinin oylarını garantilemişti. Sistem şuydu: Bazı Afrika ülkeleri delege göndermiyor ama vekalet veriyorlardı. Hatta gelenler ülkelerine postalanıp sadece vekaletleri alınıyordu.

2014 yılında bu sefer Kasparov bizzat kendi aday oldu ama sonuç değişmedi. Kirsan aynı taktikler tekrar FIDE Başkanı oldu. Batılı ve belli başlı federasyonların hepsi Kirsan'a karşıydı ama toplu Afrika oyları ile baş edemiyorlardı. Artık makarna mı bulgur mu kömür mü yoksa başka bir şey mi sebep, siz tahmin edin.

Riga Sihirbazı Mikhail Tal

Sekizinci Dünya Şampiyonu Mikhail Tal, Riga sihirbazı olarak bilinir. O taşları adeta sihirli değneği ile oynatır. Satranç tarihinin ne kombinatif ve şaşırtıcı oyuncularından biridir. Sezgisel fedaları ünlüdür. Genelde kombinezonlar hızlı sonuç almaya yöneliktir. Feda yaparsınız ve karşılığında ya verdiğinizden fazlasını alır veya mat edersiniz. Ne var ki pek çok zaman Tal bir feda yapar ve oyun devam eder. Belki fedayı bir başka feda takip eder ve Tal'in inanılmaz baskısı galibiyet ile sonuçlanır.

Pek çok zaman Tal kazandıktan sonra oyun dikkatle analiz edildiğinde aslında fedanın hatalı olduğu fark edilir ama buna Tal'in cevabı hazırdır. "Tik, tak zaman işliyor. Tüm bu hamleleri rakibim masa başında bulmak zorunda." Yıldırım oyunlarını da büyük bir enerjiyle oynar. Fedası bazen boşa çıkınca "Olsun, bu sefer zamandan kazanacağım"dır.

Tal keyif adamıdır. Satranca tutkuyla bağlıdır ve satrancı da keyif için oynar. Hani TV'lerdeki berbat bir karakterin lafı vardır ya "Sonunu düşünen kahraman olamaz" diye. Pek memnun olmadan alıntıladık ama Tal de fedaları yaparken sonunu düşünmez, kaybeder miyim diye korkmaz. Merak eder ve fedayı yapar. Onun için satranç bir bilimden çok artistik bir alan ve belki de bir kumar sahasıdır. Ama o defalarca bu tehlikeli anları yaşamış biri olarak gücünün de o konumlardan geldiğini bilir ve karışık konumlardan kaçınmaz.

Gerçek hayatta da arkadaş canlısıdır. Oyunu bitince bir barın yolunu tutar, içkisini içer, sigarasnı tüttürür. Kim olursanız olun onun yanına gidip sohbet etmek isteseniz sizi kırmaz.

Kahraman Olgaç'ın anlattığı bir hikaye vardı. 12 yaşındaki Tal elinde satranç takımı ile Dünya Şampiyonu Botvinnik'in yazlığına gider ve kapısını çalar. Botvinnik'e meydan okumaktadır ama Botvinnik'in eşi onu geri yollar. 11 yıl sonra Tal Dünya Şampiyonluğu için Botvinnik'in karşısına çıkacaktır. İlk oyunda 1.e4 oynayacağını da ilan eder ve ilk oyunu güzel bir şekilde kazanır. Tam kendi stilinde fırtına gibi eser ve Dünya Şampiyonu olur. Bir yıl sonra ise bilenmiş Botvinnik unvanını geri almayı başarırır.

İşin ilginci ilk maçta Tal açılıştan iyi çıkmaz ama istediği tarzda konumlara ulaşır ve başarılı olur. İkinci maçta ise Tal açılıştan iyi çıkar ama stiline uygun olmayan konumlarda oynadığı için ise başarısız olur. Kafayı açılışa takanlar için şüphesiz bu da ilginç bir ders sayılabilir.

Tal hayatı boyunca sağlık sorunları çekmiştir. Böbreği alnır ve defalarca ameliyat olur. Çok genç yaşta, 55 yaşında vefat eder. Hastanede gözlem altındayken dayanamaz kaçar ve Kasparov ile de oynayacağı bir yıldırım turnuvasına katılır. İşte görüntüle bu turnuvadan.

Ünlü Kasparov - Karpov Maçları

Kasparov büyük olasılıkla Türkiye'de en tanınmış şampiyondur. Sebebi ise 1980 ve 1990'lı yıllarda TRT'nin Karpov - Kasparov şampiyonluk maçlarını sık sık haber yapmasıdır. 1984 yılında yaptıkları ilk maç toplam 49 oyun sürmüştü! Evet yazım hatası yok. Kırk dokuz oyun boyunca mücadele ettiler ve aynı gün bitmeyip ertesi gün devam edilen oyunlar da sayılırsa maç 2 aya yakın sürdü. Ve işin ilginci maçtan bir sonuç çıkmadı!

Sen git 49 oyun boyunca mücadele et ama sonuç alınmasın olcak iş değil gerçekten. Bu garip durumu açıklayalım. Günümüzde maçlar oyun sayısı ile kısıtlı. Örneğin son Anand - Carlsen maçı 12 oyun üzerinden oynandı. Eğer maç 6-6 bitseydi hemen ertesi gün hızlı satranç ve yine beraberlik halinde yıldırım oyunlarla maçın galibi belli olacaktı. 1984 yılındaki Karpov - Kasparov maçında ise galip gelme şartı 6 galibiyete ulaşmaktı. Yanılmıyorsam daha ilk 15 oyun bile bitmeden Karpov 5-0 öne geçti. Genç Kasparov için gerçekten trajik bir sonuçtu ama Kasparov geç de olsa şunu anladı ki uyguladığı saldırgan stili Karpov kendi lehine çok güzel kullanmaktaydı. Kasparov son çare strateji değiştirdi ve oyununu kaybetmemek üzerine kurdu. Ve bunu da başarmaya başladı. Arka arkaya 15'in üzerinde oyun berabere bitmeye başladı. Tabii hemen şu akla geliyordu: kaybetmemeye dayalı bu strateji nereye kadar gidecekti.

Şu oldu: Karpov kazanmak için zorlayıcı ve riskli oynamaya başladı. Kasparov da daha önce Karpov'un uyguladığı strateji ile puan almaya başladı. Maç 5-1 olunca Karpov maçı sonlandırmak için yine girişimlerde bulundu ama yine kaybetti. Bu arada Karpov uzun maçın sonucunda iyice geilmiş ve psikolojisi bozulmuştu. Aşırı kilo kaybetmeye başladı. bu maçla beraber zihinsel bir sporun ağır fiziksel sonuçları olabileceği de görülmüş oldu.

Rus destek ekibinin her türlü Karpov'u rahatlatma çabası işe yaramadı ve sonuç 5-3 oldu. Açıkça ivme Kasparov'dan yanaydı. İşte bu noktada FIDE devreye giriverdi ve maçı iptal etti. Kasparov da Karpov da bu duruma itiraz etti ama FIDE'ye göre maç adeta insanlıktan çıkmıştı ve taraflar 6 ay sonra 24 oyun üzerinden yeniden maç yapacaklardı. Günümüzdeki kurallardan farklı olarak maçın 12-12 bitmesi halinde ise uzatma maçları yoktu ve Karpov unvanını koruyacaktı.

6 ay sonra maç yapıl ve Kasparov 13-11 kazandı. Bir yıl sonra Karpov'a rövanş hakkı verildi ve yine Kasparov kazandı. Ondan sonra 2 kez daha şampiyonluk için karşılaştılar. İşte tüm bu maçlar bu iki ismi belli bir yaşın üzerindekiler için unutulmaz hale getirdi. Öyle ki satranç şampiyonu deyin Karposov diyenler bile çıkar!

Kasparov ve Karpov'un mücadeleleri hakkınd abir belgeseli İngilizce bilenler takip edebilir.

Satranç Şampiyonları

Bu blogda size Dünya Satranç Şampiyonlarından bahsetmek istiyorum. Öyle tarih, tarih biyografi gibi değil ama içerisinde hikayelerin de olduğu şekilde farklı bir anlatım. Bu oyuncular satrançta neyi temsil ediyorlardı. Mücadeleleri nasıl oldu. Zirveye nasıl çıktılar. Satranca katkıları nelerdi benzeri konular işlenecek. Yukarıdaki resim ise oldukça ilginç. Ressam tüm şampiyonları birarada resimlemiş. Kasparov masa başında Lasker'e karşı. Fischer yaşlı Smyslov'un elini tutmuş. Öteki eli ise Karpov'un omzunda. Fischer unvanını maç yapmadan Anatoly Karpov'a devretmişti. Dostane bir omuz tutuş mu bu pek de belli değil. Tal'in ağzından ise her zamanki gibi sigarası eksik değil. Kramnik'in gözlerinin bağlı olması da garip. Resimde Carlsen yok. Onun şampiyonluğundan önce resmedilmiş.

İşte bu şampiyonlardan mümkün olduğunca bahsedeceğiz. Bakalım ne kadar enteresan olabilecek!